Մատենագիտություն

Մկրտչյան Ս. – «Երբեմն ընդվզող, երբեմն մեղմ ու քնարական» — թերթ, «Երեկոյան Երևան», № 137, Ե., 14.06.1967

by

Հունիսի 11-ին Հայաստանի նկարչի տանը բացվեց Հայկական ՍՍՀ վաստակավոր նկարիչ Արփենիկ Նալբանդյանի ստեղծագործությունների ետմահու ցուցահանդեսը:
Բացման խոսքով հանդես եկավ Հայկական ՍՍՀ նկարիչների միության նախագահ, ժողովրդական նկարիչ Մ.Աբեղյանը: Բարձր գնահատելով նկարչուհու թողած հարուստ ժառանգությունը, նա ասաց, որ Նալբանդյանի ստեղծագործություններից շատերը մնայուն գործեր են, աչքի են ընկնում իրենց խոր անհատականությամբ և ուրույն տեղ են գրավել սովետահայ կերպարվեստի ընդհանուր պատկերասրահում:
Տաղանդավոր նկարչուհու և նրա ստեղծագործությունների մասին դրվատանքի ջերմ խոսքեր ասաց Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դասախոս, պրոֆեսոր Վ.Շաքարյանը:
Այցելուների այն հոծ բազմությունը, որ շտապել էր ներկա գտնվելու ցուցահանդեսի բացմանը, վկայում էր, որ մայրաքաղաքի արվեստասեր հասարակությունը սիրում է իր արվեստագետին: Այցելուների թվում կային արվեստաբաններ, նկարիչներ, քանդակագործներ, գրողներ, ճարտարապետներ, ուսուցիչներ, բանվորներ, որոնք լարված ուշադրությամբ դիտում էին ցուցադրված բազմաբովանդակ կտավները:
Թվով շատ են այդ կտավները.դրանք զարդարել են ընդարձակ սրահի բոլոր պատերն ու սյուները: Հիրավի, բեղմնավոր վրձին է ուցելե նկարչուհին և ոչ միայն բեղմնավոր.այն օժտված է եղել արարչական մեծ ուժով, կյանքի խոր ու բազմակողմանի ընկալման և վերարտադրման կարողությամբ, ներկերի նրբաճաշակ օգտագործման վարպետությամբ:
Մեծ դիապազոնի տեր, բազմաժանր ստեղծագործող է Նալբանդյանը.նրա գունագեղ, արտահայտիչ դիմանկարներում, նատյուրմորտներում, բնանկարներում և կոմպոզիցիոն կտավներում պատկերված է կյանքը իր ողջ բազմազանությամբ: Ահա ծանոթ, սիրելի դեմքեր` իրենց բնավորության ուրույն գծերով, հարազատ վայրեր մայրաքաղաքից, մոտակա գյուղերից, հեռավոր Գորիսից, Խնձորեսկից: Ահա անծանոթ դեմքեր, որոնք նույնպես ծանոթ ու սիրելի են թվում, որովհետև կերտված են ընդհանրացման բացառիկ ուժով: Այդ իսկ պատճառով, որոշ դիմանկարներ դարձել են գեղարվեստական կերպարներ, թեև իրականում դրանք սովորական անձնավորություններ են: Այդպիսիք են, օրինակ` «Գորիսեցի Օվսաննա մայրիկը», «Կթվորուհի Գ.Գալստյանի դիմանկարը», «Ոսկեվազցի պառավը» և այլն:
Բազմաթիվ մտավորականների դիմանկարներ է կերտել Նալբանդյանը, որոնցից շատերն այնքան կենդանի են ու անմիջական, որ քիչ է մնում բարևես ու զրույցի բռնվես նրանց հետ: Նկարչուհի Լավինա Բաժբեուկ-Մելիքյանը մի պահ երևաց ցուցասրահում և ապա սուզվեց բազմության մեջ: Բայց ահա ես նայում եմ նրա հոյակապ դիմանկարին և ինձ թվում է, թե Լավինան չի հեռացել իմ տեսադաշտից, ահա նա խորհրդավոր հայացքով ողջունում է ինչ-որ մեկին: Հոգեբանական նրբերանգների ընկալման, բնավորության անորսալի գծերի վերարտադրության վարպետությունը ցայտուն կերպով երևան է եկել Վարդան Աճեմյանի, Հրաչյան Հովհաննիսյանի, Սերո Խանզադյանի դիմանկարներում (թեև վերջինս անավարտ) և հատկապես իր` նկարչուհու հմայիչ ինքնանկարում:
Նալբանդյանի ստեղծագործության մեջ մեծ տեղ է բռնում աշխատանքային թեման, ըստ որում նա ամենից շատ սիրում է պատկերել հայրենի ծաղկածիծաղ լեռնալանջերը, զուլալ աղբյուրները, մրգաշատ այգիներն ու քրտնաջան մշակողին: Զարմանալի պարզությամբ ու անմիջականությամբ են շնչում գյուղական կյանքին նվիրված նրա կտավները, որոնցից առավել հաջողվածներն են «Խնձորեսկի երեխաները», «Աղջիկը պարտեզում», «Սարերի աղջիկը», «Կաղամբի քաղհանը», «Փշատի ընտրում», «Եզդի աղջիկը», «Աղբյուրի մոտ» և այլն:
«Կաղամբի քաղհանը» նկարում պատկերված է քաղհանավոր աղջիկը, թուխ, արևավառ դեմքով: Նա հեռվում ինչ-որ բան նկատելով, մի պահ դադարեցրել է աշխատանքը, բայց միաժամանակ չի ուզում կտրվել աշխատանքից, այդ պահը ժամանակի կորուստ է համարում: Իսկ «Փշատի ընտրում» մեծադիր կտավում ջահել կոլտնտեսուհին ինքնամոռաց կերպով տարված է իր գործով.նա սիրում է իր գործը և հպարտ է համայնական աշխատանքի առատ պտուղներով: Քիչ հեռու դրված ջրի կուլան և շրջակա արևոտ դաշտերը բնական ֆոն ու կոլորիտ են հաղորդում նկարին:
Հաջողված ու մնայուն ստեղծագործություն է նաև «1901 թվի Թբիլիսի մայիսյան ցույցը» մեծադիր կտավը, որը նկարչուհին պատկերել է երևակայության ուժով և խորունկ սիրով:
Այս փոքրիկ հոդվածում հնարավոր չէ խոսել այն բոլոր հաջողված գործերի մասին, որոնք, հիրավի, մեծ բավականություն են պատճառում անգամ խստապահանջ այցելուներին: Մեր խոսքը հաստատելու համար անհրաժեշտ համարեցինք մեջ բերել ՍՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ, ՍՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ Արա Սարգսյանի կարծիքը, որ տպված է ցուցահանդեսի կատալոգում.
«Ներկա ցուցահանդեսը տալիս է Արփենիկ Նալբանդյանի արվեստի ճշգրիտ նկարագիրը, նրա անցած ստեղծագործական շրջանների համեմատական բնույթը, բացահայտում է նկարչուհու մտորումների ու հույզերի ինքնուրույն աշխարհը, կյանքի երևույթները յուրովի ընկալելու և գեղանկարչական ինքնատիպ ձևերով վերարտադրելու ակնհայտ տաղանդն ու հմտությունը:
Ցուցադրվող յուրաքանչյուր նկարի մեջ նկարչուհին պահ է տվել իր հույզերի ներքնաշխարհից մի մասնիկ, մի պատառիկ, երբմեն ընդվզող, երբեմն մեղմ ու քնարական»:
Այո, նրա նկարները նախ և առաջ իր գեղեցիկ իղձերի ու երազանքների մարմնացումն են: Նա անժամանակ հեռացավ կյանքից, տանելով իր հետ դեռևս չիրականացած շատ երազներ: Բայց իր ստեղծագործություններում ասես տակավին շնչում և ապրում է նաև ինքը` սիրված նկարչուհի Արփենիկ Նալբանդյանը:

 

3797 Responses

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *